Вардапет Йовханнес Саргавак и его проповедь (на албанском языке)

Бахтияр Тунджай

Одним из величайших албанских богословов Xlll в., чьи произведение дошли до наших дней на родном тюркском (албанском) языке, является автор 500 летного календаря и многочисленных церковных песен, ученик великого Мхитара Гоша вардапет Йовханнес Саргавак. Вардапет Киракос Гянджинский упоминает его в Xll главе «Краткой истории страны Албан»:

 «А вардапет Мхитар, как только услыхал, что князь вернулся в свою вотчину, [помня] прежнюю любовь и согласие между ними, приехал к нему. И поселился в монастыре, называемом Гетик, в Кайенском гаваре, на большой реке, называемой Ахстев, на правом ее берегу.

Настоятелем монастыря был его ученик — вардапет, которого именовали Саркавагом; он с большой радостью принял [Мхитара] и сам прислуживал ему. [Мхитар] надолго обосновался там».

Обширная информация, о его календаре и церковных песнях содержался в рукописи Румын. Мs 6 (23), однако эта рукопись, как пишет А. Гаркавец, утеряна во время передачи архивных материалов из города Герлы в город Клуж.

Йовханнес Саргавак, так же как его учитль Мхитар Гош был уроженцем г. Гянджа Азербайджана (Ямпольский 1957: 149—157). Гянджа,—пишет Тер-Григорян по этому поводу,—родина «историков и мыслителей того же периода (XII—XIII вв.- Б.Т.)—Мхитара Гоша, автора знаменитого… Судебника, историков Киракоса и Вардана (вардапет Вардан-Б.Т.) и ученого той же эпохи Ованнеса Саркавага» (Примеч. к «Истории» Киракоса Гандзакаци, Т- И. Тер-Григоряна, стр. 260).

Xoltxası Jovhannes Sarğavaq vartabedninq aytkanı

Проповедь вардапета Йовханнеса Саргавака – Крак. 2412

(Отредактированные и измененные писцом XVl в. места выделены)

Canım menim, zabun bolğan da yəsir etilgən şaytandan, nek yxlamassen tas bolganınqnı seninq? Xaysı umsa bilə tirəklənip bolupsen boş yaxşı əməldən? Ne etsərsen kləgəndə borclarınqnınq hesepin?

Oşta alnınqa turuptur tas bolmaxınq, xaysı ki, artпx xutulmassen anınq üçün ki, öcəştirdinq yaratucınqnı çax sonquğadeg da kləmədinq tanma yaxşı etücinqni seninq, yoxsa xarşı turdunq da arxa döndürdünq anqar xarşı, xaysı ki, sövür edi seni da klər edi seninq xutxarılmaxınqnı. Na hali kim sazgərlətkəy üçışməxin anınq

ya kim yalbarğay anınq haybatlı sürətin ki, barışkay birgənqə, zavallı da çarəsiz, necik keltirmədinq fikirinqə ululuxun haybatınınq anınq.

Ne üçün hörmətləmədinq xutxarılmaxnı berüci buyruxun anınq?

Ne səbəptən bulay klədinq tas bolmaxınqn seninq? Kim biy anqdırdı seni ki, baş tartkaysen Biyinqdən seninq?

Kim soymacladı haybatınqnı seninq yaxot kim miskinlətti seni ulu xocalıxlarınqdan? Kimgə biyənip çıxtınq atalıx xuçaxından da müşxülləttinq şahavatın anınq, xaysı ki sövər edi seni da klər edi ki, hər vaxt xatına bolgıy edinq anınq! Da sen heçkə berip anı, bardınq duşmanlarınqnınq artından. Oğul hörmətin tas ettinq da barabar boldunq duşmanlarına anпnq. Ol yaxşılıxlarnı, xaysıların ki aldınq andan, anınq ornuna yamanlıx bilə anı tölədinq. Na oşta bununq üçün teprəndi yarlıxamaxı anınq xışımğa da teşkirildi isi sövükü anınq körəlməxsizlixkə, kötürülüptür xolu anınq urmaxka seni da xılıcı anınq itiləniptir, yaşnamax kibik, alma öçün duşmanlıxınqnпnq seninq. Da san edi ki, tek bu dünysda ögütləgiy edi, zera bilirmen ki, bunda zaman bilədir ögütü anınq, evet yetkincə almas anınq üsnə, zera anınq bilə tölənməs köplüxü aytovsuz yazıxlarınqnınq seninq. Oy-vay ulu acəmilikimə! Adam tarbiyatınınq yaşları dügüldürlər yetkincə yıxlama tas bolğanımnı menim! Zrgel boldum toy fərahliklərindən, keri tüştüm sanlı sövünclüklərdən da ari özdən saraydan, eksikliki artından cetninq eşiklər yapuldular. Da necik smit etkəymen zazmağa? Bolmağay ki işitilgəy manqa avaz, xulaxıma övrəncix bolğan, içkərtinki övdən, kləsə ki yarlıxovuçıdır. Bolmağay keri sürgəy meni kensindın necik törəsizlikni etücini yaxot buyrux etkəy baylap çıxarma da salma xalın xaranğuluxka. Oy-vay çarəsizliximə bununki acıxlı badmutiunnu işitməxkə, xaysı ki aytsar belindən kesip salma menqilik tirliktən da menqərmə ucsuz xıyınlarnı!

San edi, ki heç toğmağıy edinq, da ne günəş yarпxın da körməgiy edinq!

San edi manqa ki, yerigiy edim da axın keçkiy edim, necik ölü toğqan oğlan, xaysı ki hanuz tügəl hasil bolmas anasınınq xarnında, ne ki bununki xorxulu avaznı işitkəy edim tatlı gələcili xutxaruçımınq ağzından!

Kim hayufsunğay birgəmə tas bolmaxımnı menim?

Kim müşxülləngəy baxıp zabunluxum üsnə menim?

Barça yaratılğanlar, boluşunquz yıxlama manqa. Da barça tınıxsız materiyalar, laçlanqız meni. Da ari friştələri Tenqrininq, müşxüləninqiz tas bolmaxım üsnə menim. Zera egər ki xaytmaxına bir yazıxlınınq sövünürsiz Köktə, na tas bolmaxına da birininq müşxüllənirsiz. Anınq üçün xolunquz yaxşı etüci, şağat ki, yarlığanğay yazıxlı canıma menim. Zera men smit etməndir sığtama harlanmaxından da ulu uyatından yüzümnünq xarşı bolmaxım üçün xutxarucıma menim, kləsə ki bilirmen ölçövsüz tatlılıxın anınq, evet xorxıyırmen köplüxündən yazıxlarımnınq menim. Fərahlanıyırmen yarlığovucı şağavatına anınq, evet köz xısıyırlar manqa törəsizliklərim menim. Klərmen yuvuxlanıp yalbarma, evet uyalıyırmen Kelməgə sürətinə xarşı Eyəmninq, xaysın ki köp kez öcəştiripmen. Keki da öpkəsi yürəkimninq, dəvikar bolup, uyaldırıyırlar meni.

Da anınq üçün smit etmə xolmağa. Başımnı asıp, turupmen, xapuşup da xorxıyırmen açmağa ağzımnı, titrövü yürəkimninq menim haybatlı sürətindən Biyimninq ovucum bilə yaptırıyır ağzımnı menim. Bolsa edi kimsə barışturucı ya parexos ki, bergiy edi manqa kendindən xolbitik ki, bespeç nostka, şağat ki, hanuz bolgıy edim yuvuxlanmağa yalbarmaxka!

Evet alay bilirmen ki, igrəndilər mendən barçası, kimlər ki sövərlər Tenqri, da tartınıyırlar mendən. Da hali bilmən, ne etkəymen ya kimni xolğaymen ki, hayuflanıp üstümə, parexos bolğay.

Tek bir nemə tanıyırmen boluşucı sərgərdanlıxıma menim da dərman xutxarılmaxka, umsanıp anqar kensinə, xaysı ki şağavatlanıp yarlığanır işi üsnə xolununq kendininq, xaysı ki barçasından dağın şağavatlıdır, da öc saxlamas, da ölçövsüz uzunesliliki üçün kendininq sonqğuğa dirə yürəklənməs, da öcnü menqilik saxlamas, yoxsa hanuz xarşı da çıxar xaytkanlarğa yaman tutuşlardan ulu sövük bilə da aşaxlıx bilə, da dügül ki, nemə kiçi, xonarhlıx bilə sövüngəy turğanına yıxılğannınq, da ayaxına anınq kelgənlərninq tüşər esə, aytmay, dağın arıx, ne ki alar üsnə, xaysıları ki heç sındırmadılar buyruxun anınq, xolar özgələrində fərahdaş bolma kendinə.

Na bu barçanı anqıp da eskə keltirip, fərahlanıyım aytma:

Ata, meğa kökkə alnınqa seninq, bundan sonqra dügülmen arzani ündəlmə oğul sanqa, tut meni, necik xaysı birin yalçılarınqdan seninq ki, bolmağay yoxsuzluxtan açın ölgəymen, yoxsa tirgiz yarlığamaxınq üçün seninq, xaysı ki hər vaxt tirlikin klərsen yazıxlılarnınq da dügül ölümün, ber manqa bespeçnost turma alnınqa seninq, zera borniglər da tamğaçılar da yuvuxlanırlar sanqa, da sıxtarlar xutxarılmax tapma canlarına, da sen sürməssen, yoxsa comartlıx bilə berirsen.

Yöpsün, Biy, menim xoltxamnı da da et arzani seninq başxışlarınqa zabun boyumnu menim. Körümsüz et köplüxün törəsizlərimninq menim da anqma ululuxun yazıxlarımnınq menim. Uzat barçadan xuvatlı onqunqnu seninq da çıxar men boğulğannı terənlikindən yazıx balçıxnınq. Ber manqa zaman yaş bilə yuvmağa bununq ki yaman aruvsuzluxlarnı ki, xar kibik, etkin aruv ki, örtəngəy tegənəkləri yazıxlarımnınq menim küydürmдxinqdən Tenqrilik şağavatınqnınq seninq, da isiliki adam sövüklükünqnünq seninq eritkəy buzların esimninq menim, da östürsün tekənəklik yerni yaxşı əməl hasilləri tarlovlarınqdan kensininq suvarılğan da hasil bolğan başxışınqdən kensininq, xaysıların ki közətkəysen yaman buzuc kazanlardan, zera sen bununqki nemələr bilə hörmətlənirsen ki, tındırğaymen seni yemişliklərim bilə menim da sanqa bergəymen alğış da şükürlük menqi menqilik, amen.

(Не хватает пол страницы).

Bu alğışnı hər kez tiyişlidir aytma yatkan zamanda.

 

Advertisements
Bu yazı Dilçilik, Qafqaz Albaniyası, Tarix, Ədəbiyyat kateqoriyasında dərc edildi. Daimi bağlantını seçilmişlərinizə əlavə edin.

Bir cavab yazın

Sistemə daxil olmaq üçün məlumatlarınızı daxil edin və ya ikonlardan birinə tıklayın:

WordPress.com Loqosu

WordPress.com hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış / Dəyişdir )

Twitter rəsmi

Twitter hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış / Dəyişdir )

Facebook fotosu

Facebook hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış / Dəyişdir )

Google+ foto

Google+ hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış / Dəyişdir )

%s qoşulma