Проповедь албанского каталикоса о символе веры (на албанском языке)

Бахтияр Тунджай

До наших дней дошли и проповеди албанского каталикоса Нерсеса (Xlll в.) на албанском (кыпчакском) языке. Именно ему посвящена XXlX глава «Краткой истории страны албан» вардапета Киракоса, который пишет:

 «Покуда войско татарское отдыхало на зимовье в долинах Армении и Агванка, сириец Рабан, которого мы выше упоминали, услыхал об агванском католикосе и сообщил жене Чармагуна Элтина-хатун, которая правила страной после того, как он онемел, следующее: «Глава христиан этих краев скрывается где-то и не приезжает на свидание с нами». И отправили к нему [людей], дескать: «Что это такое? Лишь ты один не явился к нам. Сейчас же приезжай. И если ты не сделаешь этого по собственной воле своей, мы заставим тебя сделать это насильно, с позором». А он, поскольку жил в это время в монастыре, называемом Хамши, в гаваре Миапор, находившемся во владениях Авага, не осмелился отправиться [к татарам] без его позволения, дабы поездка его не вызвала бы недовольства [ишхана]. Он спрятался от татар, поручив своим служителям сказать, что его нет дома, что он отбыл к Авагу. И [татары] дважды или трижды посылали к нему [гонцов] и с угрозами требовали его к себе.

Позже, получив от Авага разрешение, [католикос] отправился к ним в Муганскую равнину с необходимыми подарками, но с Рабаном он там не встретился, ибо тот уже уехал в Тавриз. Тогда он поехал к Великому двору, чтобы предстать перед Элтина-хатун, которая любезно его приняла и оказала ему большие почести: посадила выше всех своих вельмож, собравшихся к ней по случаю свадьбы сына ее Бораноина1 (она взяла в жены сыну своему дочь некоего вельможи, по имени Гутун-ноин, а дочь свою отдала в жены другому вельможе, по имени Усур-ноин). И в эти дни свадебных  торжеств был у них большой праздник. Поэтому [Элтина-хатун] сказала католикосу: «В счастливый день ты приехал». А он умышленно ответил: «Ведь я выбрал для приезда именно эти, радостные для вас дни». И в эти радостные дни, пока она была занята заботами по поводу свадеб, поручила [католикоса] и его служителей братьям своим Садек-аге и Гор-гозу, христианам по вере, недавно приехавшим из своей страны, которые стали оказывать ему большие почести. И когда она немного освободилась от забот, [католикосу] пожалованы были дары и эль-тамга, чтобы никто не притеснял его; приставили к нему также одного мугала-татарина, который сопровождал его при объезде им своей епархии в Агванке, ибо давно уже ни он, ни кто-либо до него не осмеливались посещать своих епархий из страха перед кровожадными и звероподобными мусульманами. А [католикос Нерсес], обойдя епархию свою, спокойно вернулся оттуда к себе в монастырь Хамши».

Имя Нерсеса упоминается и в 53-й главе (О кончине святого вардапета Ванакана) «Краткой истории страны албан»:

«Прибыл и агванский католикос тэр Нерсес и через день после поминовения его епископ тэр Иованнес. Они сильно горевали и плакали на могиле его и, утешив братию тамошнюю, вернулись каждый к себе».

“Alğış Tenqrigə”

Nerses qatoğiqosnunq aytkanı, xaysı ki tiyişlidir barça krisdanlarğa övrənməgə

«Слава Господу Богу!».

Проповедь каталикоса Нерсеса, который рекамендуется христианам для изучения (Крак. 2412; Вен 1126)

[1.] Inam bilə tapunurmen da yerni öpərmen sanqa, Ata Oğul da Ari Can, etilməgən da ölümsüz tarbiyat, etüci friştələrni, da adəmilərni, da barça bolğanlarnı, da yarlığa seninq yaratkanlarınqa da manqa, köpyazıxlıga.

[2.] Inam bilə tapunurmen da yerni öpərmen sanqa, ayırılmağan yarıx, birləngən ari Errortutiun, da bir Tenqrilik, etüci yarıxnı da sürüci xaranğuluğnu, sürgin canпmdan menim xaranğulu yazıxnı da biliksizlikni, da yarıxlat esimni menim, bu sahatta alğış etmə sanqa biyəncli, da yöpsüngəysen xoltxamnı menim, da yar.

[3.] Ata köktəgi, Tenqri könü ki, yeberdinq Oğlunqnu seninq sövüklü xoltxasına bularğan xoylarnınq, meğa kökkə da alnınqa seninq, yöpsün meni, necik kerəksiz oğulnu, da kiydir manqa kiyinişni əvəlgi ki yalanaclandım yazıx bilə, da yar.

 [4.] Oğlu Tenqrininq, Tenqri könü ki, aşaxlandıx Atanınq xoynundan, da aldınq ten ari qojs Mariamdan, bizim xutxarılmaxımız üçün xaçlandınq, da kömüldünq, da turdunq ölüdən, da ağındınq haybat bilə Atağa, meğa kökkə da alnnınqa seninq, anq meni, necik xaraxçını, xaçan kelsənq haybatınq bilə seninq, da yar.

[5.] Canı Tenqrininq, Tenqri könü ki, endinq Jortananğa da vernadunğa da yarıxlattıx meni krisdanliki bilə ari avazannınq, meğa kökkə da alnınqa seninq, arıt meni biyiktəgi Tenqrilik otunq bilə, necik yalınlı til bilə ari arakellərni ari vernadumda, da yar.

[6.] Etilməgən da ölümsüz tarbiat, meğa sanqa sağışım bilə menim, can u tenim bilə, anqmagın yazıxlarımnı menim, əvəlgi da sonquği, seninq atпn üçün ari, da yar.

[7.] Baxucı tarbiyatпı barçasınınq, meğa sanqa sağışım bilə, sözüm bilə da xılınğanım bilə, buz xolbitikin yazıxlarımnınq menim, da yaz atımnı menim düftərində menqilikninq, da yar.

[8.] Tergövüci yapuxnu, meğa sanqa kləgənim bilə da kləməgənim bilə, bilgənim bilə da bilməgənim bilə, boşatlıx bağışlağın manqa, yazıxlığa ki, toğuşundan avazannınq bu küngə dinqrə yazıxlımen alnına Tenqrilikinqninq seninq seziklikim bilə menim da barça boğunum bilə tenimninq, da yar.

[9.] Barını ayovucı Biy, xoy közət közlərimə menim xorxunqnu seninq ari ki, heç baxmağay artıxsı, da xulaxlarıma menim ki, tatlılıx bilə işitməgəy işlərni yaman, da ağzıma menim ki, sözləməgəy yalğannı, da yürəkimə menim ki, sağışlamağay yamanlıxnı, da xollarıma menim ki, xılınmağay törəsizlikni, da ayaxlarıma menim ki, barmağay yoluna könüsüzlüknünq, yoxsa toğru et teprənişin bularnınq bolmağa dayma erkinqə seninq barçağa, da yar.

[10.] Ot tiri Krisdos, otlu sövükünqnü seninq ki, xoydunq dünyada, palayla boyuma menim ki, küydürgəy kirin canımnınq menim, da sürtkəy mışxıllıxın esimninq menim, da çebərləgəy yazıxın tenimninq, da yandırğay yarıxın biliklikinqninq seninq yürəkimə menim, da yar.

[11.] Axılı Atanınq Jisus, ber manqa axıl yaxşılıxnı xılınmağa, sağışlamağa da sözləməgə alnınqa seninq hər sahat, da yaman sağıştan da xılınmaxtan xutxar meni, da yar.

 [12.] Kləvüçi yaxşılıxnı Biy, yaxşı etüci, xoymağın meni erkinə boyumnunq menim barmağa, yoxsa körgüz manqa bolmağa dayma erkinqə körə seninq yaxşı sövüklülərinqninq, da yar.

[13.] Xan köktəgi, ber manqa xanlıxınqnı seninq ki, atadınq sövüklülərinqə seninq, da küçəyt yürəkimni menim körдəlməmə yazıxnı, da sövməgə seni yalğız, da etməgə erkinqni seninq ari, da yar.

[14.] Ayovucı etkənlərinqni, saxla nışanı bilə xaçınqnınq seninq can u tenimni menim aldanmaxından şaytanlarnınq, da könüsüz adamlardan, da barça satamadan cannınq da tenninq, da yar.

[15.] Saxlavucı barçasın Krisdos, onqunq seninq kölegə bolsun üstümə menim kündüz da kecə, olturğanda övdə, barğanda yolğa, yuxlağanda da turganda ki, heç seskənməgəymen, da yar.

[16.] Tenqrim menim ki açarsen xolunqnu seninq, da toldurursen barça yaratkanlarınqnı seninq tatlılıxınq bilə seninq, sanqa sımarlarmen boyumnu menim, sen xayğur da hadirlə kerəkin can u tenimninq menim bu kündən çax menqilikkə diyin, da yar.

[17.] Xaytarucı bularğanlarnı, xaytar meni yaman övrəngənimdən menim yaxşı övrətməxkə, da xada canпma menim titrövlü ölüm künümnü, da xorxusun tamuxnunq, da sövükün xanlıxınqnınq seninq ki, xaytkaymen yazıxtan da xılınğaymen aruvluxnu, da yar.

[18.] Çovraxı ölümsüzlüknünq, çovraxlat yürəkimdən menim yaş poşmanlıxka, necik bornigninq ki, yuvqaymen yazıxпı boyumnunq menim əvəl, ne

ki çıxkanımdan burun dünyadan, da yar.

[19.] Bağışlavucı yarlıxamaxnı, bağışlağın manqa toğru inam bilə da yaxşı xılınmax bilə da ülüşlü bolup ari teninqə da xanınqa seninq, da yar.

[20.] Yaxşı etüci Biy, yaxşı friştəgə sımarlağaysen boyumnu menim, tatlılıx bilə alğay canımnı menim da uruşsuz keçirgəy yamanlıxlarından bularnınq ki, bardırlar tibinə köknünq, da yar.

[21.] Yarıx könü Krisdos, arzani et canımnı menim sövünclük bilə körməgə yarıxın haybatınqnınq seninq ündəlgən kündə da

tınmağa umsa bilə yaxşı böləkinə artarlarnınq çax kününə ulu ekinci kelgəninqə seninq, da yar.

[22.] Yarğucı könü, xaçan kelsənq haybatı bilə Atanınq yarğu etməgə tirilərgə da ölülərgə, kirməgin yarğuğa xulunq bilə seninq, yoxsa xutxar meni menqilik ottan da işittir manqa sanlı ündövün yazıxsızlarnınq köktəgi xanlıxınqa seninq, da yar.

[23.] Barına yarlığovucı Biy, yarlğaa barça inanğanlarğa sanqa, menimkilərinə da yatlarğa, tanığanlarğa da tanımağanlarğa, tirilərgə da ölülərgə, bağışla duşmanlarıma menim da körəlməgənlərgə boşatlıx ki, manqa xarşı yanqıldılar, da xaytar alarnı yamanlıxlarından ki, bardır menim üçün, da yarlığa alarğa da men köpyazıxlığa.

[24.] Haybatlı Biy, yöpsün yalbarğanların xulunqnunq seninq da tügəllə yaxşılıxka xoltxamnı menim parexosluxu bilə surp Asduacacinninq, da Jovannes elçinqninq, da surp Sdepanosnunq, əvəlgi tanıxınqnınq, da atamznınq bizim surp Krikor Lusavoriçninq, da surp arakellərninq, markarelərninq, hajrabedlərninq, cknavorlarnınq, da arilərinqninq seninq, friştələrninq, Mikajelninq, Kaprielninq, da barça köktəgi xuvatlılarnnq, da sanqa haybat da yerni öpməx menqi menqilik, amen.

 

Advertisements
Bu yazı Dilçilik, Qafqaz Albaniyası, Tarix, Ədəbiyyat kateqoriyasında dərc edildi. Daimi bağlantını seçilmişlərinizə əlavə edin.

Bir cavab yazın

Sistemə daxil olmaq üçün məlumatlarınızı daxil edin və ya ikonlardan birinə tıklayın:

WordPress.com Loqosu

WordPress.com hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış / Dəyişdir )

Twitter rəsmi

Twitter hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış / Dəyişdir )

Facebook fotosu

Facebook hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış / Dəyişdir )

Google+ foto

Google+ hesabınızdan istifadə edərək şərh edirsinz. Çıxış / Dəyişdir )

%s qoşulma